सारकोमाचे दोन प्रमुख प्रकार आहेत

1. हाडांमधील सारकोमा (Bone Sarcomas):
   • Osteosarcoma: किशोरवयीन मुलांमध्ये सामान्य. हे सरळपणे हाडांमध्ये होते आणि हाडांच्या पेशींमधून सुरू होते.
   • Chondrosarcoma: प्रौढांमध्ये सामान्य. हे कंडरांमध्ये (cartilage) वाढणारे आहे.
   • Ewing Sarcoma: किशोर आणि तरुण प्रौढांमध्ये आढळतो. हा हाडं आणि आसपासच्या ऊतींमध्ये वाढतो.
2. मऊ ऊतींतील सारकोमा (Soft Tissue Sarcomas):
   • Liposarcoma: चरबीच्या ऊतींमध्ये होतो.
   • Fibrosarcoma: संयोजी ऊतींमध्ये वाढतो.
   • Angiosarcoma: रक्तवाहिन्यांमध्ये किंवा लिम्फ नलिकांमध्ये आढळतो.
   • Rhabdomyosarcoma: स्नायूंमध्ये आढळतो, विशेषतः लहान मुलांमध्ये.
   • Leiomyosarcoma: आतड्यांच्या किंवा गर्भाशयाच्या स्नायूंमध्ये आढळतो.

कारणे आणि धोके:

सारकोमाचे नेमके कारण ठामपणे माहीत नाही. मात्र, काही जोखमीचे घटक पुढीलप्रमाणे आहेत:

• पूर्वी घेतलेली रेडिएशन थेरपी
• काही आनुवंशिक विकार (जसे की Li-Fraumeni Syndrome)
• काही रसायनांशी (उदा. हर्बिसाइड्स, व्हिनिल क्लोराईड) झालेला संपर्क
• काही विषाणूंचा संसर्ग
• मऊ ऊती किंवा हाडांमध्ये जुन्या जखमा किंवा जळजळी

लक्षणे:

सारकोमाचे लक्षणे सामान्यपणे सुरूवातीला सौम्य असतात, त्यामुळे त्याकडे दुर्लक्ष होते:

• शरीराच्या कोणत्याही भागात वाढणारी गाठ
• वेदना किंवा सूज
• त्या भागाचा हालचालींमध्ये अडथळा
• हाडं सहज फ्रॅक्चर होणे
• अचानक वजन घटणे
• सतत थकवा आणि अशक्तपणा

सूचना: ही लक्षणे आढळल्यास त्वरित तज्ज्ञ डॉ. विश्वास गवते यांचा सल्ला घ्या.

निदान:

सारकोमाचे निदान करण्यासाठी विविध तपासण्या केल्या जातात:

• शारीरिक तपासणी: डॉक्टर गाठ तपासतात, सूज व हालचालींचे निरीक्षण करतात.
• इमेजिंग तपासण्या: X-ray, MRI, CT Scan, PET Scan या तपासण्या सारकोमा कुठे आहे, किती मोठा आहे हे ठरवण्यास मदत करतात.
• बायोप्सी: गाठीचा एक छोटा नमुना घेऊन सूक्ष्मदर्शकाखाली तपासला जातो. ही तपासणी अत्यावश्यक आहे.
• ब्लड टेस्ट्स: काही केसेसमध्ये, विशिष्ट बायोमार्कर्स शोधण्यासाठी केली जाते.

उपचारपद्धती:

सारकोमासाठी पुढील उपचार वापरले जातात:

1. शस्त्रक्रिया (Surgery): गाठ पूर्णपणे काढून टाकण्यासाठी. आधुनिक काळात limb-sparing सर्जरी अधिक प्रचलित आहे.
2. कीमोथेरपी: विशिष्ट प्रकारच्या सारकोमामध्ये (उदा. Ewing Sarcoma) प्रभावी. हे औषधांद्वारे केंसर पेशींना नष्ट करते.
3. रेडिएशन थेरपी: जर सर्जरी शक्य नसेल, तर रेडिएशनद्वारे गाठ लहान केली जाते.
4. टार्गेटेड थेरपी व इम्युनोथेरपी: विशिष्ट प्रकारच्या पेशींवर प्रभाव टाकणारे औषधोपचार.

पुनर्वसन आणि फॉलो-अप:

उपचारानंतर रुग्णाला नियमित फॉलो-अप तपासण्या कराव्या लागतात:

• नियमित X-ray किंवा MRI
• शारीरिक थेरपी (physiotherapy) – विशेषतः जर शस्त्रक्रिया झाली असेल तर
• आहार, मानसिक आरोग्य व व्यायाम यांचा समतोल राखणे आवश्यक

रोगप्रतिक्रिया व जगण्याची शक्यता:

• Osteosarcoma: सुरुवातीच्या अवस्थेत निदान झाल्यास 60-80% पर्यंत बरे होण्याची शक्यता
• Chondrosarcoma: याचा वेग कमी असतो, पण काही प्रकार आक्रमक असतात
• Soft Tissue Sarcoma: लवकर निदान व उपचार यावर यश अवलंबून असते

जागतिक सारकोमा जनजागृती महिना – जुलै

प्रत्येक जुलैमध्ये सरकोमाविषयी जनजागृती करण्यासाठी जागतिक स्तरावर उपक्रम राबवले जातात. भारतातही विविध रुग्णालये, NGO आणि वैद्यकीय संघटना सारकोमाबाबत जनतेमध्ये माहिती पोहोचवतात. सोशल मीडियावर पिवळा रंग वापरून जागरुकतेचे अभियान चालवले जाते.

अशाच प्रकाराचे माहितीपूर्ण ब्लॉग् वाचा.

जीवनज्योत हॉस्पिटलमध्ये उपचार:

जीवनज्योत मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटल, बीड येथे सरकोमासारख्या दुर्मिळ कॅन्सरच्या निदानासाठी आणि उपचारासाठी आधुनिक तंत्रज्ञान उपलब्ध आहे. येथे अनुभवी सर्जन्स, ऑन्कोलॉजिस्ट, रेडियोलॉजिस्ट आणि फिजिओथेरपिस्ट मिळून एक समन्वित टीम कार्य करते.

• अद्ययावत इमेजिंग सुविधा
• बायोप्सी व टेस्टिंग
• ट्यूमर बोर्डच्या सल्ल्यानुसार वैयक्तिकृत उपचार योजना
• मानसिक व सामाजिक आधार प्रणाली

संपर्क:

जीवनज्योत मल्टीस्पेशालिटी हॉस्पिटल, बीड ८७६७२३५९२३ | ९६७३१९१७८२
www.jeevanjyothospital.com